گاز گرفتگی اقتصاد/ تولید هم حریف مصرف نشد
به گزارش تیکاگو به نقل از اقتصاد آنلاین
به گزارش اقتصاد آنلاین، گاز طبیعی همچنان ستون اصلی تامین انرژی کشور است؛ بهطوری که در سال ۱۴۰۳ حدود ۷۰.۶ درصد از کل انرژی تولیدی کشور و ۵۴.۵ درصد از سبد انرژی بخشهای مصرفی به گاز وابسته بوده است. این وابستگی بالا، در کنار رشد مصرف در زمستان و عقبماندگی شاخصهای کلیدی برنامه هفتم توسعه، نشان میدهد که مسئله ناترازی گاز همچنان یکی از چالشهای راهبردی اقتصاد انرژی ایران باقی مانده است.
رشد ۱۳ درصدی تولید گاز خام در سال ۱۴۰۳
تولید گاز خام کشور در سال ۱۴۰۳ به ۱۰۹۷ میلیون مترمکعب در روز رسیده که نسبت به سال ۱۴۰۲ رشد ۱۳ درصدی داشته است. با این حال، این میزان تولید در مقایسه با اهداف تعیینشده در برنامه هفتم توسعه، تنها ۳۶ درصد تحقق نسبت به هدف نهایی برنامه را نشان میدهد؛ موضوعی که بهوضوح بیانگر فاصله قابل توجه میان روند فعلی تولید و اهداف بلندمدت کشور است.
از سوی دیگر، گاز تحویلی به شرکت ملی گاز ایران در همین سال معادل ۸۳۰ میلیون مترمکعب در روز بوده که حدود ۷۳.۱ درصد آن از پالایشگاههای پارس جنوبی تامین شده است؛ سهمی که در سالهای اخیر تقریبا ثابت مانده و نشان میدهد همچنان اتکای اصلی تولید گاز کشور بر دوش میدان مشترک پارس جنوبی است.
به علت مشترک بودن این میدان با قطر و تجهیز این کشور به بروزترین سختافزارهای استخراج، افت فشار در میدان پارس جنوبی جم با شتاب فزایندهای دنبال میشود. اتفاقی که سبب میشود سهم ایران از پارس جنوبی جم روز به روز کاهش یابد. اتفاقی که میتواند امنیت انرژی کشور را در معرضی تهدیدی بزرگ قرار دهد.
تجارت گاز در پایینترین سطح چهار سال اخیر
در حوزه تجارت گاز، یعنی مجموع صادرات و واردات، متوسط عملکرد سال ۱۴۰۳ حدود ۴۵ تا ۴۶ میلیون مترمکعب در روز گزارش شده که کمترین میزان در چهار سال اخیر محسوب میشود.
این در حالی است که مطابق تکالیف برنامه هفتم، ایران باید تا پایان برنامه، صادرات گاز را به حدود ۱۰۹ میلیون مترمکعب در روز و واردات را به حدود روزانه ۵۵ میلیون مترمکعب برساند؛ هدفی که با روند فعلی فاصله قابل توجهی دارد.
ذخیرهسازی؛ حلقه ضعیف امنیت انرژی ایران
یکی از مهمترین شاخصهای مدیریت بحران ناترازی فصلی، میزان ذخیرهسازی گاز است. در سال ۱۴۰۳، در اوج مصرف تنها حدود ۲۵ تا ۲۶ میلیون مترمکعب در روز از محل ذخیرهسازی تامین شده است؛ یعنی فقط حدود ۳.۱ درصد از گاز مورد نیاز.
این در حالی است که طبق برنامه هفتم، کشور باید میزان برداشت از محل ذخیرهسازی را در اوج مصرف به ۱۲۰ میلیون مترمکعب در روز افزایش دهد. به بیان دیگر، ایران همچنان با یک عقبماندگی سنگین در توسعه مخازن ذخیرهسازی روبهرو است؛ موضوعی که در زمستان به شکل مستقیم خود را در بحران افت فشار، محدودیت صنایع و جایگزینی سوخت مایع نشان میدهد.
در بخش مصرف نیز آمارها نشان میدهد کل مصارف گازرسانی در سال ۱۴۰۳ حدود ۶۹۸ میلیون مترمکعب در روز بوده که نسبت به سال قبل ۲.۶ درصد افزایش داشته است.
اما نکته مهم این است که رشد مصرف در همه بخشها یکسان نبوده است. بخش کشاورزی با رشد ۲۵.۲ درصدی بیشترین افزایش مصرف را ثبت کرده است. بخش خانگی نیز از نظر حجم افزایش، بیشترین رشد را داشته و حدود ۲۴.۵ میلیون مترمکعب در روز به مصرف آن اضافه شده است.
علت اصلی این جهش، کاهش دمای زمستان ۱۴۰۳ نسبت به سال قبل بوده است؛ بهطوری که متوسط دمای زمستان سال ۱۴۰۳ حدود ۸.۱ درجه و در سال ۱۴۰۲ حدود ۹.۶ درجه ثبت شده است.
اجبار به سوخت مایع، مصرف گاز را کنترل کرد
در مقابل، بخش نیروگاهی با کاهش مصرف گاز مواجه بوده و حدود ۱۱.۱ میلیون مترمکعب در روز افت مصرف داشته است. دلیل اصلی این موضوع، کاهش تخصیص گاز به نیروگاهها و افزایش استفاده از سوخت مایع عنوان شده است. این مسئله از منظر اقتصاد انرژی یک هشدار جدی محسوب میشود، زیرا افزایش مصرف سوخت مایع میتواند هزینه تولید برق را بالا ببرد، آلودگی هوا را تشدید کند و فشار مضاعفی بر بودجه و زنجیره تامین فرآوردههای نفتی وارد سازد.
آمارها نشان میدهد در سال ۱۴۰۳ تعداد مشترکان گاز طبیعی کشور به حدود ۲۹.۰۲ میلیون مشترک رسیده است. در همین سال حدود ۶۲۰ هزار مشترک جدید به شبکه اضافه شدهاند که بیشترین سهم مربوط به بخش خانگی بوده است.
این رشد مشترکان در حالی رخ داده که رشد تولید و زیرساخت ذخیرهسازی متناسب با آن پیش نرفته و در نتیجه، ناترازی در بخشهای مختلف عمیقتر شده است.
در آخر میتوان گفت که هرچند تولید گاز خام در سال ۱۴۰۳ رشد داشته، اما شاخصهای کلیدی نشان میدهد مسئله اصلی همچنان پابرجاست. افزایش مصرف و مشترکان سریعتر از توسعه ظرفیت تولید و ذخیرهسازی پیش میرود.
در چنین شرایطی، حتی با رشد تولید، کشور در زمستان ناچار به اعمال محدودیت برای صنایع، کاهش گاز نیروگاهها و افزایش مصرف سوخت مایع میشود؛ روندی که هزینههای اقتصادی و زیستمحیطی سنگینی به همراه دارد.
به نظر میرسد بدون سرمایهگذاری جدی در توسعه مخازن ذخیرهسازی، بهینهسازی مصرف و اصلاح الگوی تخصیص گاز، اهداف برنامه هفتم در حوزه گاز بهسختی قابل تحقق خواهد بود.
