مسابقه استخراج از ماه آغاز شده است؛ جای خالی قوانین بینالمللی!
به گزارش تیکاگو به نقل ازگجت نیوز
مسابقه برای استخراج از ماه به اوج خود رسیده و شرکتهای خصوصی و کشورها برای بهرهبرداری از منابع ارزشمند آن رقابت میکنند. با این حال، جای خالی قوانین بینالمللی روشن، میتواند به معضلی بزرگ تبدیل شود.
منابع غنی موجود در منابع ماه، از جمله هلیوم-۳ و یخ آب، ماه را به هدفی جذاب برای اکتشاف و بهرهبرداری تبدیل کرده است. فناوریهای پرتاب و حفاری فضایی با سرعت بیسابقهای در حال پیشرفت هستند. شرکتهای خصوصی و سازمانهای فضایی ملی در سراسر جهان در حال توسعه راهکارهای نوآورانهای برای دسترسی و استخراج این منابع هستند. این رقابت گسترده، نیاز به قوانین بینالمللی ماه را بیش از پیش ضروری میسازد.
رقابت داغ شرکتها و کشورها برای بهرهبرداری از ماه
شرکتهای خصوصی پیشتاز این عرصه هستند. اینترلُن (Interlune) با همکاری ورمیر (Vermeer)، در حال توسعه یک حفار الکتریکی برای استخراج هلیوم-۳ است که نمونه اولیه آن ۱۰۰ تن خاک ماه در ساعت را پردازش میکند. این شرکت ماموریتهای خود را برای تأیید غلظت هلیوم-۳ در سال ۲۰۲۷ و راهاندازی یک کارخانه آزمایشی در سال ۲۰۲۹ برنامهریزی کرده است. شرکت آستروباتیک (Astrobotic) نیز فرودگر گریفین-۱ (Griffin-1) را برای حمل یک مریخنورد جهت تحلیل سطح ماه توسعه میدهد. همچنین، اینتوئیتو ماشینز (Intuitive Machines) فرودگر نُوا-سی (Nova-C) را برای تحلیل خاک و سنگ ماه تحت برنامه پریسم (Prism) ناسا میسازد. ناسا نیز در سال جاری از طریق آزمایش پرایم-۱ (Prime-1)، مته ترایدنت (Trident) شرکت هانیبی رباتیکس (Honeybee Robotics) را روی سطح ماه با موفقیت به نمایش گذاشت.
موشک غولپیکر استارشیپ (Starship) شرکت اسپیسایکس (SpaceX) با ظرفیت حمل بار بالا و طراحی چندبارمصرف خود، میتواند هزینههای پرتاب را تا ۲۵۰ تا ۶۰۰ دلار در هر کیلوگرم کاهش داده و ماموریتهای بزرگ مقیاس و زیرساختهای ماه را از نظر اقتصادی توجیهپذیر کند.
علاوه بر آمریکا، بازیگران جدیدی از سراسر جهان در حال ظهور هستند:
چین با هدف فرود انسان بر ماه تا سال ۲۰۳۰ و ساخت رباتیک پایگاههای قمری با همکاری روسیه و دیگر کشورها، قصد دارد یک ایستگاه تحقیقاتی بینالمللی تا سال ۲۰۳۵ تأسیس کند.استرالیا در سال ۲۰۲۶ مریخنوردی را برای استخراج اکسیژن و جمعآوری خاک روی ماه اعزام خواهد کرد.ژاپن با ماموریت اسلیم (Slim) بر فرودهای دقیق در مناطق غنی از منابع تمرکز دارد، و شرکت ژاپنی ایسپیس (ispace) نیز یک مریخنورد کوچک برای اکتشاف منابع ماه توسعه میدهد.اتحادیه اروپا با برنامه آرگونوت (Argonaut)، اولین فرودگر قمری آژانس فضایی اروپا (ESA) را با مشارکت فزاینده شرکتهای صنعتی توسعه میدهد.
چارچوبهای قانونی ناکافی: میراث دوران جنگ سرد
با وجود پیشرفتهای فنی، چارچوب قانونی بینالمللی حاکم بر استخراج از ماه بسیار محدود و مربوط به دوران جنگ سرد است. معاهده فضایی ماورای جو ۱۹۶۷ (Outer Space Treaty) تصریح میکند که فضا نمیتواند تحت تملک ملی قرار گیرد، اما درباره اینکه آیا این ممنوعیت شامل نهادهای خصوصی نیز میشود، اختلافنظر وجود دارد. این معاهده اعلام میدارد که اکتشاف باید به نفع تمام بشریت باشد، اما هیچ مکانیزم اجباری برای اشتراک منافع ارائه نمیدهد.
توافقنامه ماه ۱۹۷۹ (Moon Agreement) تلاش کرد منابع ماه را «میراث مشترک بشریت» نامیده و یک رژیم بینالمللی برای بهرهبرداری از آنها ایجاد کند. اما این توافقنامه تنها توسط ۱۵ کشور تصویب شد و هیچیک از قدرتهای فضایی آن را به رسمیت نشناختند، زیرا مفهوم «میراث مشترک» را محدودکنندهی مزیت فناورانه خود میدانستند.
در غیاب یک چارچوب بینالمللی جامع، قانونگذاری ملی و توافقنامههای دیگر این خلاء را پر کردهاند. قانون رقابتپذیری پرتابهای فضایی تجاری آمریکا در سال ۲۰۱۵، به شهروندان آمریکایی حق استخراج منابع فضایی را اعطا کرد و کشورهایی مانند لوکزامبورگ، امارات متحده عربی و ژاپن نیز قوانین مشابهی را وضع کردند. توافقنامههای آرتمیس ۲۰۲۰ (Artemis Accords) که توافقنامههایی غیرالزامآور بین آمریکا و سایر کشورها هستند، هماهنگی داوطلبانه بین کشورهایی همفکر را فراهم کرده و اصول شفافیت و مناطق امن را برای فعالیتهای ماه تعیین میکنند، اما بیشتر شبیه یک توافق ائتلافی عمل میکنند تا یک قانون جهانی.
چالشها و ریسکها: از محیط زیست تا درگیریهای احتمالی
پیگیری سود، نگرانیهای علمی و زیستمحیطی جدی را به وجود آورده است. ستارهشناسان هشدار میدهند که فعالیتهای معدنکاری گسترده میتواند تحقیقات و حفظ محیط زیست ماه را مختل کند و خواستار توسعه قوانین و مقررات جامع قمری برای مدیریت مسئولانه این فعالیتها شدهاند. ابتکار منشور زباله صفر آژانس فضایی اروپا (ESA) تا سال ۲۰۳۰، بر ضرورت رفتار مسئولانه در استفاده از منابع فضایی تاکید دارد.
همچنین، ابعاد امنیتی نیز پیچیدهتر شده و پتانسیل درگیری بین کشورها را افزایش میدهد، بهویژه که منابع ارزشمند مانند یخ آب و فلزات نادر در مناطق محدود و بسیار رقابتی متمرکز هستند. در غیاب توافقنامههای الزامآور بینالمللی، خطر ادعاهای متداخل، تداخل عملیاتی و حتی درگیری مستقیم واقعی است. مناطق انحصاری و امن اطراف سایتهای معدنکاری میتوانند به کانون درگیری بر سر دسترسی، حقوق منابع و منافع تجاری تبدیل شوند. جامعه بینالمللی در تقاطع مهمی قرار دارد؛ فناوری استخراج منابع ماه سریعتر از حد انتظار در حال پیشرفت است و فرصت برای تدوین حاکمیتی که همگام با نوآوری و اشتیاق فزاینده به منابع ماه باشد، رو به کاهش است.
همچنین بخوانید
