قاهره، دوحه، آنکارا؛ صف میانجیها برای مهار آتش ایران و آمریکا/ مذاکرات آغاز میشود؟
به گزارش تیکاگو به نقل از اقتصاد آنلاین
به گزارش اقتصادآنلاین، مسیر دیپلماسی از قاهره تا تهران، از دوحه تا آنکارا امتداد یافته و هدف از آن بازگرداندن ایران و آمریکا به میز مذاکره، پیش از عبور بحران از نقطه بیبازگشت است.
رسانههای «تسنیم» و «فارس» که نزدیک به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی محسوب میشوند، خبر دادند ایران و آمریکا قرار است مذاکره کنند. فارس نوشته که دستور مذاکره را مسعود پزشکیان رییس دولت چهاردهم صادر کرده است. براساس این گزارشها طرفهای مذاکره احتمالا عباس عراقچی وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران و استیو ویتکاف نماینده ویژه رییسجمهور آمریکا خواهند بود.
با این حال این خبر غیررسمی هنوز تایید رسمی نشده و مشخص نیست که مکان و جزییات این مذاکرات چگونه تعیین خواهد شد.
جزئیات مذاکرات ایران و آمریکا
در روزهای گذشته، علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز از شکلگیری ساختاری برای مذاکرات خبر داده بود. گفتهشده قطر، مصر و ترکیه برای میانجیگری میان ایران و آمریکا فعال بودهاند. این میانجیها تلاش کردهاند تا خواستههای آمریکا یعنی توقف غنیسازی، محدودیت برنامه موشکی، خروج اورانیوم غنیشده و برنامه منطقهای را تبدیل به پروندههای جداگانه کنند. به این صورت که درباره پرونده هستهای، موشکی و منطقهای به شکل جداگانه گفتوگو شود.
این در حالی است که وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران بارها تاکید کرده که ایران فقط درباره پرونده هستهای گفتوگو میکند. در همین راستا هم رسانههای نزدیک به سپاه نوشتند که مذاکرات ایران و آمریکا درچارچوب برنامه هستهای است.
اما همزمان، افزایش بیسابقه تدارکات نظامی آمریکا در منطقه، همزمان با تشدید گمانهزنیها درباره احتمال اقدام نظامی، فضایی ساخته که در آن دیپلماسی نه در شرایط عادی، بلکه زیر سایه تهدید پیش میرود. تصاویر و گزارشها از انتقال تجهیزات و ناوهای جنگی آمریکا، بهویژه در خلیج فارس، این تصور را تقویت کرده که گزینه نظامی دستکم بهعنوان اهرم فشار روی میز واشنگتن باقی مانده است.
ادعاها درباره تدوین مسیر مذاکرات
در سوی دیگر، قاهره نیز وارد میدان شده است. روزنامه «الأخبار» از گفتوگوی تلفنی عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر، با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، پرده برداشته است. به نوشته این روزنامه، قاهره در هماهنگی با چند کشور دیگر، از جمله ترکیه و عربستان، در حال تدوین پیشنهادی تازه برای مذاکرات هستهای میان تهران و واشنگتن است؛ پیشنهادی که به گفته این منابع، باید از نگاه آمریکا نیز «قابل قبول» باشد.
پیامها در رفتوآمد
همزمان با انتشار و رصد این اخبار، عراقچی در تماسهایی تلفنی با همتایان خود در عربستان سعودی، مصر و ترکیه گفتوگو کرده است. او در تازهترین اظهارنظر خود گفته که ما آماده دیپلماسی هستیم ولی دیپلماسی با ارعاب و تهدید همخوانی ندارد و درواقع دیپلماسی اصول خود را دارد. او اضافه کرده که امیدوارم نتایج دیپلماسی را به زودی ببینیم.
اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت خارجه هم ردوبدلشدن پیامها بین طرفین را تایید کرده است.
به نظر میرسد که سفر چندساعته و کمسر و صدای روز شنبه وزیر خارجه قطر به تهران، یکی از نمادهای همین دیپلماسی پنهان است. هرچند جزئیاتی از محتوای این دیدار منتشر نشد، اما گمانهها حاکی از انتقال پیامهایی میان تهران و واشنگتن بود. برخی تحلیلگران معتقدند اگر این پیامها واقعاً از سوی آمریکا ارسال شده باشد، پاسخ آن نیز ناگزیر در بالاترین سطوح تصمیمگیری جمهوری اسلامی بررسی شده است.
در کنار قطر، ترکیه نیز آشکارا اعلام آمادگی کرده که میخواهد میزبان گفتوگوهای ایران و آمریکا باشد؛ حتی برخی رسانههای ترکیهای از پیشنهاد برگزاری نشست در سطح عالی خبر دادهاند؛ بنابراین به نظر میرسد که در صورت تایید مذاکرات به صورت رسمی، ترکیه و قطر میتوانند میزبانهای این نشست باشند.
خطوط قرمز و گره اصلی اختلاف
اما حتی در صورت برگزاری مذاکرات در چارچوب برنامه هستهای، حصول توافق دشوار به نظر میرسد. چراکه آمریکا خواستار توقف غنیسازی اورانیوم در خاک ایران است و جمهوری اسلامی ایران میگوید که از حق غنیسازی خود دست نمیکشد؛ بنابراین حتی اگر عراقچی در مذاکرات، خروج اورانیوم غنیشده از ایران را بپذیرد، مجوز پذیرفتن تعطیلی غنیسازی را هم خواهد داشت؟
پیش از این نشریه داخلی سپاه حتی مدعی شده که ایران حتی خروج اورانیوم را پذیرفته، اما واشنگتن به چیز جز خلع سلاح ایران رضایت نمیدهد.
توافق ایران و آمریکا نزدیک است؟
در چنین شرایطی، منابع مصری مدعیاند که توافق «بسیار نزدیک» است و حتی برای آن جدول زمانی و بندهای مشخصی تدوین شده است. ادعایی که اگرچه برای دیپلماسی امیدوارکننده به نظر میرسد، اما تجربه مذاکرات گذشته نشان میدهد که مسیر توافق همواره میتواند در لحظات پایانی تغییر کند.
جمهوری اسلامی ایران و آمریکا پیش از جنگ دوازده روزه در خرداد ماه ۱۴۰۴ پنج دور مذاکره غیرمستقیم انجام دادند که به نتیجه نرسید و همزمان با احتمال برگزاری دور ششم، اسرائیل به ایران حمله کرد.
اکنون به نظر میرسد که دیپلماسی میان ایران و آمریکا در وضعیتی معلق قرار دارد؛ نه آنقدر احتمال موفقیت آن میرود و نه آنقدر متوقف است که گزینه نظامی تنها مسیر باقیمانده باشد. اما باید دید که اگر خبر غیررسمی آغاز مذاکرات صحت داشته باشد، این مذاکرات به حصول توافقی برای جلوگیری از رویارویی منجر میشود یا خیر.
