وقتی جنگل یک شبکه مخفی میشود: درختان چگونه پیام رد و بدل میکنند؟
به گزارش تیکاگو به نقل ازگجت نیوز
ارسال شده توسط: علیرضا قادرمیهنی 27 بهمن 1404 ساعت 10:01
از شبکه مخفی درختان جنگل چه میدانید؟ در اعماق زمین، درختان شبکه خصوصی و گستردهای برای خود درست کردهاند که به تشریح آن میپردازیم.
در سکوت تاریک خاک، شبکهای زنده در جریان است و این شبکه قدرتمند درختان را به هم پیوند میدهد. آنچه امروزه علم به تازگی در حال کشف آن است، برای بسیاری از فرهنگهای باستانی حقیقتی شناخته شده بوده و عملا موضوعی تازه نیست. جنگل مجموعهای از موجودات مجزا و قابل انفکاک نیست، بلکه پیکرهای واحد و هماهنگ به حساب می آید.
فهرست مطالب
شبکه مخفی درختان جنگل
در زیرِ زمین، ریسمانهای قارچی مثل جادههایی نامرئی، درختان را به یکدیگر متصل میکنند. از این مسیرها، درختان کهنسال مواد مغذی را به نهالهای جوان میرسانند و حتی با گونههای دیگر همکاری میکنند. این تصویر تازه، نگاه ما به طبیعت را تغییر داده و نشان می دهد که به جای رقابتی بیرحمانه، با شبکهای از همکاری و همیاری روبهرو هستیم.
گفتگوی درختان در شبکه چوبی جهان
ریشه ارتباط بین درختان به میلیونها سال پیش بازمیگردد. در آن زمانی که تقریبا 600 میلیون سال قبل تخمین زده شده، قارچها و گیاهان، پیوندی همزیستانه و مسالمت آمیز به نام «مایکوریزا» برقرار کردند و این پیوند میان قارچ و ریشه بود که بنیان شبکه ارتباطی جنگلهای امروز را شکل داد.
ماجرا از یک دادوستد ساده آغاز میشود. درختان قند و کربن تولید میکنند و قارچها در مقابل، مواد معدنی، عناصر غذایی و حتی یک شبکه ارتباطی پیچیده در اختیارشان میگذارند. این همکاری، پایه شکلگیری شبکهای گسترده در دل خاک است.
رشتههای ظریف قارچی که «هیف» نام دارند، همچون بزرگراههایی نامرئی در سراسر جنگل کشیده میشوند و به ریشه درختان میپیوندند. از این مسیرها، درختان نه تنها مواد حیاتی مثل نیتروژن، فسفر و آب را مبادله میکنند، بلکه پیامهای دفاعی، مواد شیمیایی و هورمونها را نیز ردوبدل خواهند کرد.
در این سامانه شگفتانگیز، هر درخت میتواند با صدها درخت دیگر در ارتباط باشد. افزون بر آن، باکتریها و میکروبها نیز در این شبکه فعال بوده و به تبادل مواد مغذی کمک میکنند. آنچه در زیر پای ما جریان دارد، چیزی کمتر از یک اکوسیستم هوشمند و پویا نیست!
بیشتر بخوانید
نقشهای جهانی از شبکه درختان
در سال ۲۰۱۹، دانشمندان تصمیم گرفتند شبکه پنهان جنگلها را در مقیاسی جهانی ترسیم کنند. نتیجه این تلاش، نخستین نقشه جهانی از شبکه قارچهای مایکوریزایی بود. این سامانه زیرزمینی که شاید کهنترین و گستردهترین شبکه ارتباطی سیاره ما باشد، امروز تا حدودی قابل مشاهده شده است.
در همین مسیر، پژوهشهای سوزان سیمارد نشان داد آنچه زیر پای ما جریان دارد، چیزی فراتر از ریشه و خاک است. او این شبکه را «جهان دیگر» مینامد؛ دنیایی از پیوندهای زیستی که درختان را به هم متصل میکند و باعث میشود جنگل همچون موجودی واحد و هماهنگ رفتار کند.
بیشتر بخوانید
درختان مادر از جنگلها محافظت میکنند
در ساختار فوق، برخی درختان نقش محوری دارند که از مهمترین آنها باید به درختان مادر اشاره کرد که از طریق شبکه، نهالهای جوان را تغذیه میکنند و حتی پس از مرگ نیز مواد مغذی و اطلاعات ژنتیکی خود را به نسل بعدی منتقل میسازند. جنگل، در این نگاه، تنها مجموعهای از درختان نیست، بلکه جامعهای زنده و هوشمند است که اعضایش از طریق شبکهای پنهان، دانش، منابع و پیامهای حیاتی را با یکدیگر سهیم میشوند.
پیوند داشتن با شبکه زیرزمینی برای درختان فقط یک امتیاز نیست و مسئله بقاست. درختانی که در این شبکه حضور دارند، مقاومتر و سالمتر هستند، اما وقتی ارتباطشان قطع شود، گویی از جامعه خود طرد شدهاند و به سرعت ضعیف میشوند و در برابر بیماریها و آفات تاب نمیآورند.
روشهایی مثل قطع کامل جنگل یا کاشت تک گونهای، این سامانه ظریف و پیچیده را فرو میپاشد. درختانِ بیارتباط، نمی توانند از خود دفاع کنند و نتیجه آن، جنگلهایی شکننده با بهرهبرداری ناپایدار است. همان طور که Suzanne Simard اشاره میکند، درختان با گفتگوهای مداوم خود، قدرت کل جامعه را افزایش میدهند و درست مشابه جوامع انسانی که ارتباط و همبستگی رمز تاب آوری آنهاست، به داد یکدیگر می رسند.
بیشتر بخوانید
باورهای کهن و درختان
آنچه امروز علم با ابزارهای پیشرفته اثبات میکند، برای بسیاری از فرهنگهای بومی حقیقتی دیرینه بوده است. قوم تسیمشیان در سواحل شمال غربی اقیانوس آرام از دیرباز باور داشتهاند که جنگل شبکهای از روابط زنده و درهم تنیده است.
اسمایتسک ترزا رایان، دانشجوی سوزان سیمارد و از تبار تسیمشیان، در گفتگویی با نیویورک تایمز توضیح داد که یافتههای علمی درباره شبکههای مایکوریزایی بازتابی از همان دانش بومی است. با این حال، زمانی که مهاجران اروپایی وارد این سرزمینها شدند، چنین دیدگاههایی را خرافه یا افسانه پنداشتند.
رایان تأکید میکند که همه چیز به هم متصل است و استثنایی در این زمینه وجود ندارد. بسیاری از اقوام بومی از دیرباز روایتهایی درباره پیوند میان همه گونههای جنگل و حتی شبکههای زیرزمینی داشتهاند. این هم صدایی میان دانش مدرن و حکمت باستانی نشان میدهد که درک ما از طبیعت، هرچه عمیقتر شود، بیشتر به ریشههای فرهنگی و معنوی گذشته بازمیگردد.
بیشتر بخوانید
جنگل منومینی
مدیریت جنگل منومینی نمونهای کمنظیر از همزیستی خردمندانه انسان و طبیعت است. قبیله منومینی در ویسکانسین، به جای نگاه صرفا اقتصادی، جنگل را به عنوان سامانهای زنده و به هم پیوسته میبیند. برای آنها پایداری یعنی درک کل شبکه حیات با تمام ارتباطها، پیامدها و بازخوردها. آنها درختان کهنسال و متنوع را حفظ میکنند. ابتدا درختان ضعیف و بیمار را برمیدارند و اجازه میدهند برخی درختان قرنها زندگی کنند.
نتیجه اقدامات مردمان منومینی شگفت انگیز است. با وجود برداشت گسترده طی بیش از یک قرن، امروز حجم چوب زنده در جنگل از آغاز بهرهبرداری بیشتر است. این جنگل، هرچند بکر به نظر میرسد، در حقیقت نمونهای از مدیریت هوشمند و فشرده است. این تجربه پرسشی اساسی پیش روی ما میگذارد: اگر مدیریت همه جنگلهای جهان بر پایه چنین خردی بود، آیا میتوانستیم هم از طبیعت بهره ببریم و هم آن را برای نسلهای آینده حفظ کنیم؟
جمهوری باستانی
هرچه پرده از رازهای شبکه درهم تنیده جنگلها کنار میرود، مسئولیت ما نیز سنگینتر میشود. جنگل تنها مجموعهای از درختان نیست، بلکه جامعهای کهن است با نظمی پنهان و پیمانی نانوشته میان گونهها. به تعبیر Ferris Jabr، قطع یک جنگل کهنسال یعنی فروپاشی یک جمهوری باستانی و سامانهای از همکاری و توازن که بقای زمین به آن وابسته است.
در همین راستا، دیوید اتنبرو و بسیاری از دانشمندان هشدار میدهند که زمان اقدام فرا رسیده است. احیای جنگلها، بازگرداندن طبیعت به چرخههای طبیعیاش و مدیریت مسئولانه منابع، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی حیاتی است.
ما نیمی از جنگلهای زمین را از دست دادهایم، اما هنوز امید باقی است. جنگلها توان بازسازی شگفت انگیزی دارند، البته اگر به آنها فرصت دهیم. با حفاظت از جنگلهای کهن، اصلاح شیوههای کشاورزی و کاشت گستردهتر درختان، میتوانیم اقلیم را تثبیت کنیم و آیندهای سرسبزتر و پایدارتر برای نسلهای بعدی رقم بزنیم.
بیشتر بخوانید
درخت زندگی
درخت، از سپیده دم اسطورهها تا امروز، پلی مستحکم و استوار میان زمین و آسمان بوده است. در روایتهای مزوآمریکایی، درختی سترگ در قلب جهان میروید و کیهان را در آغوش میگیرد. در جهان بینی اسکاندیناوی، Yggdrasil همچون ستون هستی، جهانها را به هم پیوند میدهد. در آیینها و ادیان گوناگون، درخت نه تنها نماد حیات، بلکه نشانه پیوستگی و همزیستی است.
از سیبای مقدس گرفته تا درخت زندگی در باغ عدن، از درخت ایشد در مصر باستان تا نقوش رازآلود آشوری، همگی یادآور یک حقیقت مشترک هستند: زندگی شبکهای از ارتباطات است. شاید امروز، در عصر بحرانهای زیست محیطی، بازگشت به همین نماد کهن ضروریتر از همیشه باشد. پاسداری از درختان تنها حفاظت از منابع طبیعی نیست، بلکه پاسداری از پیوندی است که ما را به کل هستی متصل میکند.
بیشتر بخوانید
