قدیمی ترین مهره شطرنج جهان با قدمت ۱۳۰۰ سال در اردن کشف شد + تصاویر و جزئیات
به گزارش تیکاگو به نقل ازگجت نیوز
باستانشناسان در حفاریهای منطقه اردن موفق به کشف قدیمی ترین مهره شطرنج جهان شدند. این قطعه ۱۳۰۰ ساله که شبیه به رخ امروزی است، مسیر تاریخی سفر بازی شاهان از هند و ایران به غرب را روشن میکند و سند مهمی برای تاریخ بازیهاست.
بازی شطرنج یکی از محبوبترین بازیهای فکری تاریخ است که ریشههای آن به قرنها پیش بازمیگردد اما کشف اخیر باستانشناسان در جنوب اردن، قطعه گمشدهای از پازل تکامل این بازی را پیدا کرده است.
جان اولسون، باستانشناس دانشگاه ویکتوریا، قطعهای سنگی را معرفی کرده که به نظر میرسد قدیمی ترین مهره شطرنج شناخته شده در جهان باشد. این کشف نه تنها قدمت این بازی در خاورمیانه را تایید میکند، بلکه نشان میدهد چگونه فرهنگهای مختلف در مسیر جاده ابریشم بر یکدیگر تاثیر گذاشتهاند.
جزئیات کشف در منطقه باستانی حمیمه
این قطعه ارزشمند در منطقه باستانی حمیمه (Humayma) در جنوب اردن پیدا شده است. حمیمه در گذشته یک ایستگاه تجاری پررونق در مسیر جاده معروف «ویا نوا ترایانا» بوده که آسیا را به اروپا و خاور نزدیک متصل میکرده است. طبق بررسیهای دقیق آزمایشگاهی، این مهره از سنگ ماسه تراشیده شده و قدمت آن به اوایل دوره اسلامی (بین سالهای ۶۸۰ تا ۷۴۹ میلادی) برمیگردد.
بیشتر بخوانید
این یعنی قدیمی ترین مهره شطرنج جهان حدود ۱۳۰۰ سال سن دارد. تا پیش از این، قدیمیترین مهرههای یافت شده مربوط به قرنهای بعدی بودند اما این کشف جدید، تاریخ مستند بازی را حداقل یک قرن عقبتر میبرد و به زمان فتوحات اولیه اسلامی نزدیک میکند.
چرا این سنگ یک مهره رخ است؟
شاید در نگاه اول، این قطعه سنگی کوچک شبیه به مهرههای شطرنج امروزی نباشد. این شیء ظاهری مستطیلی دارد و در بالای آن دو برآمدگی شاخمانند دیده میشود. اما باستانشناسان با مقایسه آن با متون تاریخی و سایر یافتهها، مطمئن هستند که این یک «رخ» است.
در تاریخچه بازی شطرنج اولیه، مهره رخ نماد یک ارابه جنگی دو اسبه بود. از آنجا که در آن دوره، ساخت مجسمههای واقعگرایانه از موجودات زنده و انسانها با محدودیتهای مذهبی روبرو بود، صنعتگران آن دوره به سمت طراحیهای انتزاعی و سادهسازی شده رفتند. آن دو برآمدگی شاخمانند در واقع نماد انتزاعی از دو اسب ارابه هستند.
همچنین بخوانید
جان اولسون در کنفرانس مدارس تحقیقات شرقی آمریکا توضیح داد که شکل این مهره تقریباً مشابه مهرههای شطرنجی است که بعدها در نقاط دیگر جهان اسلام یافت شد و این شباهت، کاربری آن را به عنوان یک ابزار بازی تایید میکند.
مسیر سفر شطرنج: از هند تا اردن
این کشف باستانی فرصتی عالی برای بازخوانی تاریخچه سفر شطرنج فراهم کرده است. مورخان معتقدند شطرنج ابتدا در هند و با نام «چاتورانگا» (Chaturanga) ابداع شد. سپس بازرگانان و دیپلماتها این بازی را به ایران آوردند، جایی که قوانین آن تکامل یافت و نامهای ایرانی مانند «شاه» و «رخ» روی مهرهها ماندگار شد.
پس از ورود اسلام به ایران در قرن هفتم میلادی، این بازی توسط مسلمانان پذیرفته شد و به سرعت در سراسر جهان اسلام گسترش یافت. منطقه حمیمه که این مهره در آن پیدا شده، دقیقاً در مسیر عبور کاروانهای تجاری و زائرانی بوده که از شرق به سمت مکه یا شام میرفتند. به احتمال زیاد یک تاجر ثروتمند یا یک دیپلمات در حین سفر، این بازی فکری را با خود حمل میکرده و این مهره را در آنجا جا گذاشته یا گم کرده است.
همچنین بخوانید
اهمیت فرهنگی بازیها در دنیای باستان
یافتن قدیمی ترین مهره شطرنج در یک پایگاه تجاری نشان میدهد که بازیها در دنیای باستان صرفاً سرگرمی نبودند، بلکه ابزاری برای تعامل فرهنگی محسوب میشدند. شطرنج به دلیل ماهیت استراتژیک و فکری خود، خیلی زود میان اشراف، فرماندهان نظامی و اندیشمندان محبوب شد.
حفاریها در حمیمه همچنان ادامه دارد و باستانشناسان امیدوارند بتوانند سایر مهرههای این ست باستانی یا صفحه بازی مربوط به آن را نیز پیدا کنند. این قطعه کوچک سنگی، حالا بزرگترین سند ما برای اثبات قدمت و محبوبیت شطرنج در قرون اولیه اسلامی است و در موزههای معتبر جهان به عنوان یک گنجینه ملی نگهداری خواهد شد.
