صفاریان و خاستگاه آنان در سیستان

به گزارش تیکاگو به نقل از سلام نو

محمدامین حیات مقدم تحلیلگر سیاسی نوشت: خاندان صفاری یکی از جریان‌های مهم سیاسی سدهٔ سوم هجری در شرق ایران بود که از سیستان برخاست و از سال ۲۴۷ تا ۳۹۳ هجری قمری در بخش‌هایی از ایران و پیرامون آن حضور داشت. خاستگاه این خاندان در محیطی شکل گرفت که در آن، سیستان از دورهٔ امویان صحنهٔ فعالیت گروه‌های مختلف، از جمله خوارج، بود. در همین دوره، خلافت عباسی نیز با جریان‌های خارجی در تقابل قرار داشت و این زمینهٔ سیاسی، فضای پیچیده‌ای را برای قدرت‌گیری نیروهای محلی فراهم می‌کرد.
یعقوب لیث و آغاز قدرت‌گیری صفاریان
یعقوب لیث، که به عنوان بنیان‌گذار این خاندان شناخته می‌شود، از محیطی صنفی و شهری در سیستان برخاست. پدر او در حرفهٔ مسگری و رویگری فعالیت داشت و یعقوب و برادرانش نیز در همین پیشه بزرگ شدند.
در سال ۲۴۸ هجری، یعقوب یکی از برادران خود را در سیستان به کار گماشت و به تدریج دامنهٔ نفوذش را گسترش داد. او توانست کرمان، فارس، شیراز، اهواز، طخارستان، کابل، بخشی از درهٔ سند و خوزستان را زیر فرمان خود درآورد. مرکز قدرت او شهر زرنج در سیستان بود که نقش پایگاه اصلی فعالیت‌های سیاسی و نظامی او را ایفا می‌کرد.
فعالیت‌های نظامی و پایان کار یعقوب
در سال ۲۴۶ هجری، یعقوب در جندی‌شاپور سرگرم سامان‌دهی سپاهی بود که در همان زمان دچار بیماری شد و درگذشت. مرگ او نقطهٔ پایانی بر مرحلهٔ نخست گسترش صفاریان بود، اما ساختاری که ایجاد کرده بود به اندازه‌ای استوار بود که پس از او نیز ادامه یابد.
تداوم حکومت در دورهٔ عمرو بن لیث
پس از درگذشت یعقوب، برادرش عمرو بن لیث به قدرت رسید. او کوشید قلمرو به‌دست‌آمده را حفظ کند و مسیر آغازشده را ادامه دهد. دورهٔ عمرو، مرحلهٔ تثبیت و تلاش برای حفظ گسترهٔ سیاسی صفاریان به شمار می‌آید.
زبان و فرهنگ
در منابع تاریخی اشاره شده که یعقوب لیث از گسترش زبان فارسی پشتیبانی می‌کرد. این نکته در کنار خاستگاه محلی او در سیستان، صفاریان را در زمرهٔ جریان‌هایی قرار می‌دهد که در تحولات فرهنگی و زبانی ایرانِ سدهٔ سوم هجری نقش قابل توجهی داشتند.

منبع